Üniversite okuma hayali bitti

Ekran açıldı. Kalp güm güm… Şifre girildi, nefesler tutuldu. Ve o meşhur soğuk devlet tokadı: "Herhangi bir programa yerleşemediniz." 12 senelik okul maratonu… Uykusuz geceler, biten test dağları… Annenin okuduğu dualar, babanın eriyen cüzdanı… Cevap topu topu dört kelime: Yerleşemediniz! 2026 tablosu önümüzde duruyor. 2 milyon 425 bin aday başvurdu. 1 milyon 279 bini tercih yaptı. Sonuç? Tam 548 bin 585 genç açıkta kaldı! Yarım milyon pırıl pırıl insan yahu… Koca bir şehrin nüfusu kadar gençlik ordusu. Sistemin dilinde onlar insan değil; "yerleşemeyen aday." Otobüsü kaçırmışlar gibi bakıyorlar. Sundukları müthiş vizyon da şu: "Seneye yine gel!" Yani diyorlar ki; Bir yıl daha dershaneye para dök. Bir yıl daha gençliğini ertele. Bir yıl daha hayattan istifa et! Taş devri terazisini son model bilgisayara bağlayınca çağdaş olmuyorsun; sadece ilkelliği dijitalleştiriyorsun, hepsi bu! Çünkü bu ekranda; Gencin merakı kaç puan, yazmıyor. Yaratıcılığı hangi şıkta, yok. Ürettiği proje, döktüğü alın teri, kurduğu hayal kaç net eder? Cevap: Sıfır! Mutfak masasında gaz lambasıyla çalışan çocukla, özel derslerle hazırlanan çocuğu aynı 160 dakikaya sokup adına "eşitlik" diyorlar. Kusura bakmayın ama buna eşitlik değil, ancak göz boyama denir. Peki ne yapmalı? Sınavı bir gecede kaldırıp kapalı kapılar ardında torpil düzeni kurulsun demiyoruz elbette. Çözüm çok net Çoklu Sınav: Çocuğun bütün ömrü tek bir pazar sabahının stresine kurban edilmemeli, yılda birden fazla sınav hakkı tanınmalı. Sürece Not: Lise boyunca gösterilen gelişim, sanat, spor ve projeler adil kriterlerle kabul sürecine katılmalı Açıkta Kalana Köprü: Yerleşemeyen o 550 bin gence kapı kapatılmamalı; ücretsiz beceri, sertifika ve üniversiteye geçiş programları sunulmalı. Sistem evladına asla sadece "Elendin" demez. "Yolun bitmedi, şuradan devam et" der! Yazıcı yeni bir sonuç belgesi basabilir… Yeni bir aday numarası da verir… Ama bu aslan parçalarının heba olan bir yılını, sönen umudunu asla geri basamaz! Peki ne yapmalı? Gençlere tek kapı değil, çok sayıda yol açın Öğrenciye yılda birden fazla merkezi sınav hakkı verilmelidir. Bir sabah yaşadığı panik, hastalık veya ailevi sorun bütün yılını yakmamalıdır. En iyi sonucu kullanabilmelidir. Lise boyunca gösterdiği gelişim daha güçlü biçimde değerlendirilmelidir. Fakat okul notları, ortak ve güvenilir ölçütlerle dengelenmelidir. Her bölüm kendi alanına uygun değerlendirme yapmalıdır. Güzel sanatlar öğrencisinin yeteneği test kitabıyla ölçülmemelidir. Spor bilimlerine başvuran gencin performansı yalnızca optik forma bırakılmamalıdır. Mühendislik ve tıp gibi alanlarda gerekli akademik yeterlilikler aranmalı; ancak öğrencinin yıllara yayılan başarısı da hesaba katılmalıdır. Mülakat yapılacaksa kayıt altına alınmalıdır. Ölçütler önceden açıklanmalıdır. Tek kişinin kanaatine bırakılmamalıdır. İtiraz hakkı bulunmalıdır. En önemlisi de üniversiteye yerleşemeyen gençler yalnız bırakılmamalıdır. Ücretsiz akademik tamamlama programları kurulmalıdır. Nitelikli mesleki eğitim seçenekleri artırılmalıdır. Sertifikalı beceri programları açılmalıdır. Üniversiteye sonradan geçiş sağlayan gerçek ve ulaşılabilir yollar oluşturulmalıdır. Her gence ücretsiz kariyer danışmanlığı sunulmalıdır. Sistem gence yalnızca "yerleşemedin" dememelidir. "Buradan devam edebilirsin" de diyebilmelidir. Sonuç açıklandı, hayat karardı Sistem açısından her şey tamam. Başvurular alındı. Sınav yapıldı. Cevaplar okundu. Puanlar hesaplandı. Tercihler toplandı. Kontenjanlar dolduruldu. Sonuçlar açıklandı. Yazıcı çalıştı. Peki, yaklaşık 550 bin genç? Onların işlemi tamamlanmadı. Onların hayatı hâlâ yükleniyor. Ekranda sonuç var. Yol haritası yok. Puan var. Umut yok. Sıralama var. İnsan yok. Bir ülkenin eğitim sistemi, yalnızca kaç kişiyi üniversiteye yerleştirdiğiyle ölçülmez. Dışarıda kalanlara kaç yeni yol açtığıyla ölçülür. "Yerleşemediniz" bir sonuçtur. Çözüm değildir. "Seneye yeniden deneyin" rehberlik değildir. Hayatı ertelemektir. Her yıl yüz binlerce genci aynı kapının önüne getirip yalnızca sıralamayı değiştirmek reform değildir. Aynı ilkelliğin yeni tarihli kılavuzunu basmaktır. Yazıcı çalışıyor olabilir. Sistem de çalışıyor görünebilir. Ama gençlerin hayalleri sürekli "hata" veriyorsa, bozuk olan gençler değildir. Bozuk olan düzendir. Çünkü yazıcı yeni bir sonuç belgesi basabilir. Yeni bir aday numarası basabilir. Yeni bir sınav giriş belgesi basabilir. Ama bir gencin kaybolan yılını... Sönen umudunu... Kırılan cesaretini... Geri basamaz.